Fuuy

TÜRK VERGİ SİSTEMİ
Kaynak Teorisi:Üretim faktörlerinin bir veya bir kaçının üretim sürecine sokulması karşılığı sürekli olarak elde edilen değerdir.Bu görüşe göre ticari,zirai,serbest meslek kazançları,ücret geliri,gayrimenkul ve menkul sermaye iratları ve öztüketim gelir sayılır.
Net artış Teorisi: Kişilerin sahip oldukları değerlerde her türlü artış yaratan fazlalıklardır.Bağış,Miras,yardım,piyango ikramiyeleri,kumar kazançları,varlıklarda meydana gelen artışlar,iratlar ve öz tüketim.
Gelir-Bir gerçek kişinin bir takvim yılı içerisinde elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarıdır.Gerçek kişilerin gelirleri gelir vergisine,tüzel kişilerin gelirleri kurumlar vergisine tabidir.
Kişi şirketleri:Kolektif ile adi komandit şirketler tüzel kişilik olarak vergiye tabi değildir.
Adi komandit şirketin komandite ortağının kazancı gelir gergisinde ticari kazançtır.
Adi komandit şirketin komanditer ortağının kazancı menkul sermaye iradı sayılır.Gelirini bilanço usulüne göre yapmak zorunda değildir.
Tam mükellef:Türkiye’de yerleşmiş olanlar veya yerleşmiş sayılanlar(Ticari amaçla gelmiş ve İkametgahı Türkiye’de olanlar yada 1 takvim yılı içinde 6 aydan fazla oturanlar) ŞAHSİLİK İLKESİ GEÇERLİDİR.
Dar Mükellef: Türkiye’de ikametgahı olmayan veya yerleşmiş sayılmayanlar dar mükellef sayılır.MÜLKİLİK İLKESİ GEÇERLİDİR.İhracat istisnasından yararlanırlar.
Tam mükelleflerin yurt içi ve yurt dışındaki kazançlarını beyan olarak gösterirler.Dar mükelleflerin sadece Türkiye’deki kazançları beyan olarak gösteriler.Dar mükelleflerin ulaştırma işlerinde yarı basit usul uygulanır.
Tahakkuk esası: Ticari,zirai ve menkul sermaye iratlarında geçerledir.
Tahsil esası:Ücretlerde tahakkuk esası değil tahsil esası geçerlidir.Ücret,serbest
meslek ,gayrimenkul ve diğer mükellefiyette zirai kazancın ölçüsü zirai faaliyetin Türkiye’de yapılmasıdır.
Tahakkuk-(Kesinleşme).Gelirin muhasebe düzeni gelirin gerçek olmasıdır..Sermaye faktörüne bağlı elde edilen gelir menkul ve gayrimenkul sermaye iratlarıdır.Sermaye ve teşebbüs faktörüne bağlı olarak elde edilen gelir türleri: Ticari,Zirai ve serbest meslek kazançlarıdır.

G.V.K.na göre gelirin özellikleri: 1-Gerçek olması,2-Yıllık olması,3-Safi olması,4-Kişisel olması.
Gerçek aktif bulunurken giderler (Borçlar)toplam aktif tutarından indirilmez.
Ticari kazancın tespitinde para(Vergi)cezası gider olarak indirilmez.
Zirai kazançta bilanço veya işletme hesabı esasına tabi olmanın ölçüsü çiftçinin isteğidir..
İşletme Defteri: İkinci sınıf tüccarlar tutarlar.Dönem sonu stokları gelir olarak yazılır.
Müteahhit Serbest meslek erbabı değildir.
Kuyumcu esnaf muaflığından yararlanamaz.
Esnaf muaflığı ticari kazançlar için tanınan bir muaflıktır.
Esnaf tanımının unsurları : Nakdi sermaye ikinci planda,bedeni güçle çalışması,ancak geçimini sağlayacak,devamlı bir iş yerinin olmaması
Tahvil faizinden elde edilen gelir menkul sermaye iradıdır.
Vergi değeri 40 milyar Tl. olan binanın emsal kira bedeli 2 milyardır.
Organize sanayi bölgelerinde uygulanan yatırım indirimi oranı % 100 dür.
Kesinti yoluyla ödenen vergiler gelirden yapılacak mahsup ve indirimlerden değildir.
Muhtasar beyanname takip eden ayın 20 si akşamına kadar verilir.
Zarar öden mükellef bu zararını takip eden 5.yılı sonuna kadar indirebilir.
Kaynaktan kesilen vergiler vergi sorumlusu tarafından vergi dairesine ödenir.
Basit usule tabi olan mükelleflerin defter tutma zorunlulukları yoktur.
İştirak paylarından doğan kazançlar menkul sermaye iradıdır.
Yönetim kurulu üyelerine ödenen ücretler safi tutarın belirlenmesinde indirilecek giderlerden değildir.
Profesyonel futbolcuların kazancı serbest meslek kazancı değildir.
Konut kirası vergi kesintisine tabi değildir.
Ticari kazanç-Her türlü ticari ve sinai faaliyetlerden doğan kazançlar ticari kazançtır.
İşletme Usulü: İşletme defteri,Bilanço Usulü: Yevmiye defteri,Defter-i kebir,(Büyük defter) Envanter defteri,Bilanço defteri,ÜRETİM YAPAN İŞLETMELER İÇİN imalat defteri ve ambar defteri tutulur.
Taahhüde bağlı olarak yapılan inşaat ve onarım işlerinde inşaatın başlama ve bitişi bir dönem olarak kabul edilir.Yıllara sair inşaat ve onarım işi olarak kabul edilir.Geçici kabulün yapıldığı gün işin bitim tarihi olarak kabul edilir.İş birden fazla ise alınan istihkaklara göre genel gider dağıtılır.
ADİ ŞİRKETİN TÜZEL KİŞİLİĞİ YOKTUR.Ne iş yapılıyorsa geliri o kazanç sayılır.
Menkul Sermaye iradı: Sadece sermaye faktörüne uygun olarak elde edilen gelirdir.
Ücret: Emek faktörüne bağlı olarak elde edilen gelir türüdür.
Serbest Meslek kazancı: Sermaye ve teşebbüs faktörüne bağlı olarak elde edilen bir gelir türüdür.
İşletme Hesabı: dönem sonu mevcutları kayıtlara hasılat olarak yazılmaktadır.
İşletme ile ilgili vergilerden katma değer vergisi indirilmez.
ÖZ SERMAYE : Gerçek Aktif-Borçlar
Ticari kazancın tespiti işletme hesabına göre yapılınca dönem içinde alınanlar bir defada gider yazılamaz amortisman yoluyla gider yazılır.
Yıl içinde alınan gayrimenkul,tesisat ve demirbaşlar bir defada gider yazılamaz.Amortisman yoluyla gider yazılır.
Satın alınan ve trampa suretiyle sahip olunan arazi iktisap tarihinden itibaren 5 yıl içinde parsellenip satılırsa sağlanan gelir ticari kazanç sayılır.
l.Sınıf Mükellef: Bilanço,Envanter,Yevmiye defteri ve defter-i kebir,2.Sınıf Mükellef:İşletme defterini tutarlar.
Tarım ile uğraşan kolektif şirketin ortaklarının geliri ticari kazanç sayılır.
Adi komandit şirketlerde komandite ortaklarının kazancı ticari kazançtır
Kollektif şirket ortakları gelirleri gelir vergisi mükellefidir.
Bilanço-Bilanço esasına göre ticari kazanç yıl sonu öz sermayeden yıl başı öz sermaye çıkarılarak hesaplanır.

Basit usulde ticari kazanç tespiti hasılattan giderler düşülerek bulunur.Basit usule tabi mükellefler defter tutmazlar.Geliri en düşük olan basit usulden yararlanır.
Yatırım indiriminde oran % 40 dır.
Zirai faaliyet ürünlerin açılan işyerlerine gelmesine kadar devam eder.Ürünlerin iş yerlerine gelmesinden sonra sürdürülen faaliyet ticari faaliyete dönüşür.
Zirai kazanç gerçek usul ve stopaj yolu ile vergilendirilir.
Zirai kazanç-Dönem sonu öz sermayeden dönem başı öz sermayenin çıkarılması ile bulunur.
Ticari kazancın tespitinde şahsi kitap ve dergi bedelleri gider olarak yazılamaz.
Yarı Basit Usul ar mükelleflerin ulaştırma işlerine uygulanır.
İmalatçılar ve Tamirciler: Basit usulde vergilendirmenin genel ve özel şartlarını taşıdığında bu usulden yararlanabilir.
İşletme ile ilgili katma değer vergisi gider olarak indirilemez.
çiftçilerin makine ve aletlerinin başka kişilerin faaliyetlerinde kullanılması sonucu elde edilen gelir zirai kazanç,Zirai işletmeye dahil olmayan bir tarlanın yarıcılık usulü ile kiralanmasından elde edilen gelir gayrimenkul sermaye iradıdır.
Zirai kazanç sahibinin ev kirası zirai kazancın tespitinde gideri olarak indirilemez.
Bir öğretim üyesinin yazdığı kitabın telif hakkının satılmasından elde ettiği gelir serbest meslek kazancıdır.
Doktorun özel muayenehanesinden elde ettiği gelir ticari kazançtır.
Avukatın kazancı serbest meslek kazanç defterinden yararlanılarak tespit edilir.
Serbest meslek faaliyetleriyle uğraşan bir kolektif şirketin ortaklarının geliri serbest meslek kazancıdır.
II.sayılı tarifeye göre ödenen motorlu taşıt vergisi ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilir.
LİFO yöntemine göre ticari kredi faizlerinin indirim oranı sonucu bulunan tutarın % 75 ini indirir,% 25 ini gider olarak indiremez.
Ayni İrtifak hakkı: Bir gayrimenkul malikinin lehine ve diğer gayrimenkul malikinin aleyhine olmak üzere kullanılan irtifak haklarıdır.
Şahsi İrtifak Hakkı: Gayrimenkulun sahibi olup olmadığına bakılmaksızın bir kimse lehine kurulan irtifak haklarıdır.
İntifa Hakkı: Gayrimenkuller,menkuller ve haklar üzerinde kurulan ve sahibine hakkın konusu olan şeyi kullanma ve ondan yararlanma yetkisini veren bir irtifak hakkıdır.
Sükna hakkı(Oturma hakkı):Sahibine bir binada veya onun bir kısmında oturma hakkı veren irtifak hakkıdır.
Zirai kazancın gerçek usule tabi olma ölçülerini 5 katına kadar artırmaya BAKANLAR KURULU yetkilidir.
Üst Hakkı: B:ir kişinin başka bir kişiye ait arsa üstünde veya altında inşaat yapabilmesine ve mevcut inşaatı muhafaza edebilmesine yetki veren irtifak hakkıdır.
İpotek-Bir alacan teminatı olarak bir gayrimenkulun karşılık gösterilmesidir.
Telif hakkı: (serbest meslek kazancıdır) Bilgi ve fikir ürünü olarak meydana getirilen eserlerden eser sahibinin kullanma,yararlanma ve imtiyaz hakkıdır.Hikaye,Roman,Şiir,Röportaj eser niteliğindedir.
Emsal kira bedeli özel mirce veya mahkemelerce tespit edilmemiş ise Vergi Usul kanununa göre belirlenen vergi değerinin % 5idir.
Bina ve arazilerin dışındaki mal ve haklara % 10 emsal kira bedeli uygulanır.
2004 gayrimenkul sermaye iradı 1.800.000.000 Tl.2003 yılı gelirleri için 1.500.000.000Tl
Gelecek yıllara ait olup peşin tahsil edilen kiralar hangi yıla ait ise o yılın kirası sayılır.
Bir gayrimenkulun üçüncü şahıslara kiralanması durumunda emsal kira bedeli esas alınır.
Gayrimenkul sermaye iradında götürü gider indirimini benimseyen mükellefler gayri safi hasılatların % 25 ini gider olarak indirebilirler.% 75 i safi kazanç sayılır.
Komandite ortaklarının kar payları menkul sermaye iradı kap. girmez.
Kolektif şirket ortağının kar payı menkul sermaye iradı kap.na girmez.
Menkul sermaye iradı nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerin bir getirisidir.
Dar mükellefler serbest meslek faaliyetlerinde bulunmalarında bilet bedelleri toplamından belediye resimleri düştükten sonra kalan tutarın yarısını safi kazanç olarak yazarlar.

Devredilen yatırım indirimi tutarı bir sonraki dönemde yeniden değerleme oranı kadar artırılarak dikkate alınır.
Yabancı para ile temsil edilen menkul sermaye iratları tahsil edildikleri günün borsa rayicine göre değerlendirilerek vergilendirilir.
Adi Şirketin zirai faaliyetten elde ettiği kazan ortaklar bakımından zirai kazançtır.
Basit usule tabi olmanın özel şartlarından birini kaybeden mükellef yeni yılın başından itibaren gerçek usulde vergilendirilir.
Aynı işe devam olunurken ticari kazançta gerçek usulden basit usule dönüş yoktur.
Tam mükellefler döviz gelirlerini Türkiye’ye getirmek şartıyla döviz hasılatının binde 5 ini ayrıca kazancından gider olarak indirebilirler.
Yarı götürü Basit usulde hasılatları belirlemek için Kara ulaştırmada % 12, Deniz ulaştırmada %15,Hava ulaştırmada % 5’i safi kazanç sayılır.
Vergiye Tabi kazanç-Zirai kazanç-Yatırım indirimi
Yatırım indirimi yalnızca ticari ve zirai kazançlara uygulanır.
Yalnızca dar mükellefler ihracat istisnasından yararlanırlar.
5.000.000.000 Tl.yi geçen bedellerde yatırım indirimi uygulanır.
İktisadi kıymetler aktife alındıkları tarihten itibaren 2 yıl içinde elden çıkartmaları halinde yatırım indirim haklarını kaybederler.Yatırım indirimi tutarı ilgili kazançtan indirilmek suretiyle vergiye tabi kazanç bulunur.
Yatırım indirimi uygulamasından yararlanmak için BİLANÇO usulüne göre tabi olmak gerekir.
Yatırım indirimi oranı süreyle sınırlı değildir.Yatırım indiriminden ikinci sınıf tacirler yararlanamaz.
Zirai kazançlar merkez komisyonu zirai işletme büyüklüğü ölçülerini Bakanlar Kuruluna Önerir.
Üründen pay alan arazi sahibinin geliri zirai faaliyet olmayıp gayrimenkul sermaye iradıdır.
Bir motorlu araca sahip(10 yaşına kadar 2 den fazla traktöre sahip olan) çiftçinin kazançları gerçek usulde vergilendirilir.
Gerçek usule tabi olmayan çiftçilerin elde ettikleri kazançları kesinti yapmak suretiyle vergilendirilir.
Bilanço ve işletme hesabı ayrımı çiftçinin isteğine bağlıdır.
Bilanço usulünü seçenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler.
Gerçek usul ölçülerini aşanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren gerçek usule geçerler.
İşletme büyüklüğü ölçüsünü Tarım Orman ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken tespit olunur.
Zirai Kazancı gerçek usulde vergilendirmeyen çiftçiler hayvan ürünlerinde % 2,zirai ürünlerde % 4 (Borsaya kayıtlı ise bu oranların yarısı) stopaj(Kesinti) yapılır
Öz Tüketim-Çiftçinin kendisi,eşi ve çocukları tarafından tüketilenlere denir.Öz tüketimi hem gelir yazarlar.Hem de gider olarak kazançtan düşerler.
Yatırım indirimi uygulamasında yatırımın niteliği bakımından aranan şartlar : Prodüktirsteyi artırma,ihracatı geliştirme,ihtisali genişletme,çalışma güvenliğini sağlama,
Serbest meslek erbabı serbest meslek kazanç defteri tutar.İş yerini hem mesken hem de ofis olarak kullanıyor ise yapılan ortak giderlerin yarısını ,meskenle ilgili giderlerin tamamını gider olarak yazılır.
Emlak komisyoncularının kazancı ticari kazançtır.Esnaf muaflılığından yararlanamaz.Gelir vergisi kanuna göre serbest meslek erbabı değildir.
Muhasebecilik bağımsız ve uzmanlığa dayandığı için serbest meslek kazancı sayılır.
Diplomat muaflığı: Diplomatların elde ettiği gelir ücrettir.Serbest meslek kazancı değildir.
Doktorlar protokol defteri tutarlar.
Ücretin niteliği sadece emek faktörünün geliridir.
Ücretin unsurları: 1-İşverene bağlı olması,2-Belli bir iş yerine bağlı olması,3-Hizmet karşılığı olarak ödeme yapılması,4-Hizmetin bedeni yada fikri olabilmesi.
Asgari ücretlerin tamamı gelir vergisinden istisna değildir.
Gayri safi ücret: Hizmet erbabına verilen para,ayın ve sağlanan menfaatlerin toplamıdır.
Safi ücretin tespitinde kanunen tanınan indirimlerin yapılmasına imkan tanınmıştır.
Faaliyeti durdurulan bir işletmenin satışı diğer kazanç ve iratlar kapsamına girer.
Hakların elden çıkarılması diğer kazanç ve iratlar arasında yer alır.

Satış bedeli menkul kıymetlerin iktisap bedeli içerisine girmez.
Kayıtlı değer iktisap bedeli olarak kabul edilir.
Ticari iktisadın varlığın değeri 250.000.000 Tl.yi aşıyorsa amortisman ayırmak zorunludur.
Gecikme zamları,para ve vergi cezaları gider olarak indirilemez.
Gelirin altı unsuruna girmeyen ve kanunda sayılmış sürekli olmayan kazançlar diğer irat ve kazançları açıklar.
İlke olarak gelir vergisinde gelirlerin toplanıp yıllık beyanname ile bildirilmesi esası uygulanır.
Gelirin toplanmasının amacı vergi ödeme gücüne ulaşmayı sağlamaktır.
Birden fazla işverenden alınan ücretler için ikinci işverenden alınan ücretler kanunda belirtilen tutarı aşarsa toplanır.
5 yıl süre ile satın alma bedellerinin % 5 ini indirebilir.
Kamu okulları için yapılan bağışların tamamı gelirden düşülür.
Gerçek usulde yıllık beyannameler mart ayının 15.günü akşamına kadar verilir.
Ondan fazla işçi çalıştıran kurumlarda muhtasar beyannameler kesintinin yapıldığı ayı izleyen ayın 20. günü akşamına kadar verilir.
Vergi sorumlusu_ Kaynakta ergiyi keserek vergi dairesine yatıran kişidir.
vergiden muaf esnaf vergi kesmek zorunda değildir.
Münferit beyannameyi yıllık beyanname verme yükümlülüğünde olmayan dar mükellefler verir.
Tarh işlemi:Vergi alacağının matrah ve nispetler üzerinde vergi dairesi tarafından hesaplanarak bu alacağı miktar itibariyle tespit eden idari muameledir.(Hesaplama)
Tarhiyat türleri : 1-Beyan esasına göre tarhiyat,2-basit usulde tarhiyat,3-İkmalen tarhiyat,4-resen tarhiyat,5-idarece tarhiyat
Basit usulde ticari kazanç-Bir hesap dönemi içerisinde elde edilen hasılat ,giderler ve satın alınan malların alış bedelleri arasındaki müsbet farktır.
Verginin tahakkuku: Tarh ve tebliği edilen bir verginin ödenmesi gereken bir safhaya gelmesidir.
Mart ayında verilmesi gereken yıllık beyannamelerin vergileri mart ve temmuz aylarında ödenir.
Muhtasar beyanname ile kesilen vergiler kesintinin yapıldığı ayı izleyen ayın 20.günü akşamına kadar vergi dairesine yatırılır.
Münferit beyanname ile bildirilen kazanç ve iratların vergisi beyanname verme süresi içerisinde ödenir.
Ticari kazanç(Basit usulde vergilendirilen hariç) ve serbest meslek kazanç sahipleri peşin vergiye tabidir.
Geçici vergi gelir vergisinden mahsup edilir.-Geçici verginin oranı % 20 dir.
Gelir vergisinin ilk ve son oranları ilk dilimi % 20,son dilimi % 45 dir.Ücret geliri elde eden mükellefler için % 15 ile başlayan % 40 ile biten.
Serbest meslek erbabının yararlanabileceği muaflık ve istisnalar :1-Panayır istisnası,2-Ebeler istisnası,3-Serfi istisnası,4-Telif kazançları istisnası.
Serbest meslek faaliyetinin özellikleri :1-Bağımsız olması,2-Uzmanlığa dayanması,3-ticari nitelikte olması,4-sermaye unsurunun ikinci planda olması.
Şahsi tazminatlar safi serbest meslek kazancı tespit edilirken gayrisafi hasılattan gider olarak indirilemez.
Sporculara yapılan ödemeler ile sağlanan menfaatler ücret sayılır.
İstisna : mesken gelirlerinde 1.500.000.000 Tl. istisna uygulanır.Safi gelirlerin 10.000.000.000 Tl.lik kısmı vergiden istisnadır.

55 views